Từ dâu da Núi Cấm đến trái trâm, trái trường, gùi và hồng quân, mùa trái cây Bảy Núi giữ lại vị chua ngọt rất riêng của đất An Giang.
Ý chính
- 01 VietnamNet: 5 quả đặc sản ở An Giang
- 02 VietnamNet: dâu da Núi Cấm
- 03 Báo An Giang: Hương vị trái cây Bảy Núi
- 04 Baccaurea ramiflora và giá trị sử dụng
- 05 Syzygium cumini và anthocyanin
Buổi sớm ở vùng Bảy Núi thường bắt đầu bằng màu núi còn xanh mờ sau lưng chợ, tiếng xe máy chậm lại trước mấy mẹt trái cây rừng và mùi muối ớt cay xộc lên rất khẽ. Ai từ Châu Đốc, Núi Sam hay Miếu Bà Chúa Xứ đi thêm một quãng về Tri Tôn, Tịnh Biên, Núi Cấm đều dễ gặp những thức quả nhỏ bé, mùa nào có mùa nấy, không hào nhoáng mà làm người ta nhớ lâu.
Trong số đó có dâu da, trâm, trường, gùi và hồng quân. Có thứ mọc chi chít từ thân đến cành. Có thứ đen bóng như hạt cườm, ăn xong môi tím nhẹ. Có thứ nhìn như vải rừng, ruột trong, mọng nước. Những trái ấy từng là món ăn cho vui của bà con khi đi rừng, đi rẫy. Nay chúng thành đặc sản khiến du khách tò mò, nhất là người muốn tìm một chút vị núi rừng sau hành trình về An Giang.
Dâu da Núi Cấm, vị chua thanh trên đất núi
Núi Cấm thuộc xã Núi Cấm, tỉnh An Giang, tức vùng xã An Hảo, huyện Tịnh Biên cũ, lâu nay được xem là một trong những nơi nổi tiếng với dâu da. Vào mùa, trái mọc thành chùm dày, vỏ chín vàng ruộm. Bóc ra, bên trong thường có 2 đến 3 múi, mỗi múi được phủ một lớp mỏng trơn như lụa. Cắn vào nghe cái chua nhẹ lan trước, rồi vị thanh và mùi thơm dịu ở lại sau.
Ở Núi Cấm hiện có nhiều giống được nhắc đến như dâu da xanh núi Cấm, dâu xanh Gia Bảo, dâu Hạ Châu và dâu bòn bon. Người thích vị cũ thường tìm dâu da xanh núi Cấm vì đó là hương vị đã gắn với đời sống cư dân trên núi. Còn dâu xanh Gia Bảo và dâu bòn bon được trồng nhiều hơn vì ngọt và cho năng suất khá.
Nhìn bằng con mắt ẩm thực, dâu da thú vị vì có đủ chua, ngọt, thơm và độ mọng. Ăn tươi chấm muối ớt đã ngon, nhưng đem nấu canh chua, ngâm đường hoặc trộn gỏi với thịt gà, thịt heo, tôm cũng hợp. Một số tài liệu về Baccaurea ramiflora, nhóm quả thường được gọi là Burmese grape, ghi nhận đây là loài cây ăn quả bản địa Đông Nam Á, có giá trị vì phần thịt quả giàu vitamin C và khoáng chất. Vì vậy, món dâu da không chỉ là thức quà lạ miệng, mà còn là ví dụ đẹp cho cách người miền núi tận dụng vị chua tự nhiên trong bữa ăn.
Trâm Bảy Núi, trái tím của mùa mưa đầu hạ
Cứ độ tháng 4 dương lịch, ở Tri Tôn, An Giang, những thúng trâm bắt đầu xuất hiện ven đường. Trái nhỏ, thuôn nhẹ, khi chín chuyển sang tím đen. Mùa trâm thường kéo dài từ khoảng tháng 4 đến tháng 6, đúng lúc vùng Bảy Núi chuyển mình sau những cơn mưa đầu mùa.
Trâm ăn tươi là rõ vị nhất. Đưa vào miệng sẽ gặp vị ngọt, chua, rồi một chút chát ở đầu lưỡi. Có người thích ăn nguyên trái để giữ trọn cái vị rừng. Có người lại chấm muối ớt, lắc đường hoặc làm nước uống cho bớt chát. Với người An Giang xa quê, một nắm trâm tím đôi khi không chỉ là món ăn, mà là mùi mùa hè của tuổi nhỏ.
Điểm thú vị của trái trâm nằm ở màu tím đen. Tên khoa học thường được nhắc đến của trâm mốc, trâm vối là Syzygium cumini. Các nghiên cứu về Syzygium cumini cho biết phần vỏ và thịt quả chứa nhiều nhóm hợp chất màu anthocyanin và polyphenol, những chất tạo màu tự nhiên thường gặp trong trái cây sẫm màu. Không nên biến điều này thành lời hứa chữa bệnh, nhưng nó giúp giải thích vì sao trái trâm có màu đậm, vị chát nhẹ và thường được nghĩ đến trong các hướng chế biến nước ép, siro, mứt hoặc đồ uống lên men.
Trái trường, chút hương rừng trong lớp ruột trong
Trái trường ở An Giang mọc rải rác trong vùng Bảy Núi. Bà con đi rừng, đi rẫy gặp cây chín thì hái ăn cho đỡ khát. Nhìn bên ngoài, trái trường gợi nhớ trái vải miền Bắc nhưng nhỏ hơn nhiều. Vỏ mỏng, có trái đỏ sậm, có trái trắng ngả hồng tùy cây. Bóc ra, phần thịt trắng trong như chôm chôm, mềm, mọng nước, vị chua thanh rồi ngọt hậu.
Điểm quý của trái trường là mùa ngắn và cảm giác rất tươi. Nguồn địa phương ghi nhận mùa trường thường rơi vào khoảng cuối tháng 4 đến giữa tháng 6 dương lịch. Vì không phải loại quả phổ biến quanh năm, trái trường thường được ăn ngay khi chín, lắc muối ớt, ngâm đường hoặc ép nước ở một số quán nhỏ vùng Tịnh Biên, Châu Đốc, Tri Tôn.
Với du khách, trái trường đáng thử vì nó không giống hẳn vải, cũng không giống hẳn chôm chôm. Nó có cái nhẹ của quả rừng, ăn không nặng mùi, hợp những ngày trời nóng. Nếu mua về làm quà, nên dùng sớm vì loại trái mọng nước thường xuống vị nhanh hơn những trái có vỏ dày.
Trái gùi, măng cụt rừng của những ngày nắng
Trái gùi khi chín có màu vàng cam, nhìn thoáng qua dễ liên tưởng đến quả trứng gà hay lê ki ma. Bẻ ra, bên trong có nhiều múi nhỏ, có hạt, mùi thơm rõ. Ở một số nơi, người ta gọi gùi là măng cụt rừng vì ruột chia múi, vị chua ngọt cân bằng, ăn mát miệng.
Mùa gùi thường bắt đầu khoảng tháng 4, tháng 5 dương lịch. Trái chín có thể ăn cả vỏ hoặc lột vỏ tùy thói quen, nhưng người địa phương thường nhắc tránh cắn hạt vì hạt rất đắng. Cầu kỳ hơn, người ta đem gùi dầm đường, xay sinh tố hoặc làm món giải nhiệt. Vị chua ngọt của gùi giúp nó hợp với đá, đường và chút muối, nhất là trong những ngày nắng rát vùng núi.
Một số tài liệu phổ thông định danh trái gùi là Willughbeia cochinchinensis, loài dây leo hóa gỗ có quả ăn được, gặp trong các vùng rừng Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và khu vực lân cận. Dù tên gọi địa phương có thể thay đổi theo vùng, chi tiết này gợi thêm một lớp thú vị: gùi không phải trái vườn quen thuộc, mà là sản vật gắn với tán rừng và kinh nghiệm hái lượm của người đi núi.
Hồng quân, trái càng mềm càng ngọt
Hồng quân còn được gọi là bồ quân hoặc mùng quân. Ở An Giang, loại cây này mọc tự nhiên hoặc được trồng nhiều ở vùng núi. Nhiều nhà có cây trong vườn, đến mùa trái chín thì hái ăn, đãi khách hoặc đem bán. Trái non màu xanh, khi chín chuyển đỏ sẫm hoặc tím. Vỏ mỏng, cùi vàng, mùi thơm, vị chát nhẹ xen lẫn chua ngọt.
Người địa phương cho biết hồng quân thường có vào mùa hè, mùa thu và chín rộ khoảng tháng 8 đến tháng 9. Có một thói quen rất riêng là trước khi ăn, người ta thường vò hoặc nắn nhẹ cho trái mềm. Khi ấy vị chát giảm, vị ngọt rõ hơn. Bởi vậy mới có cách nói vui rằng hồng quân càng mềm càng ngon.
Hồng quân có tên khoa học Flacourtia jangomas trong một số nguồn địa phương. Các tài liệu về Flacourtia jangomas ghi nhận quả có vitamin C và các hợp chất sinh học như phenolic, flavonoid, tannin. Ở An Giang, loại quả này cũng được nhắc tới như nguyên liệu có tiềm năng chế biến nước uống, trà đóng chai hoặc sản phẩm giải khát. Nếu làm được bài bản, hồng quân có thể đi xa hơn chiếc mẹt trái cây ven đường mà vẫn giữ hồn vị của Bảy Núi.
Đi An Giang, ăn trái rừng sao cho đúng mùa
Những loại trái này không giống hàng trái cây công nghiệp có thể gặp quanh năm. Muốn ăn ngon, nên đi đúng mùa: dâu da, trâm, trường và gùi thường rộ vào khoảng tháng 4 đến tháng 6 dương lịch; hồng quân lại nổi bật hơn vào tháng 8 đến tháng 9. Mùa có thể xê dịch theo mưa nắng, nên cách chắc nhất là hỏi người địa phương, các quán ven đường hoặc chợ vùng Tri Tôn, Tịnh Biên, Châu Đốc.
Ăn trái rừng cũng nên giữ sự vừa phải. Vị chua, chát, ngọt của chúng là cái duyên, nhưng người bụng yếu không nên ăn quá nhiều một lúc, nhất là khi chấm muối ớt cay. Nếu mua về, nên chọn trái còn lành vỏ, không dập nát, rửa sạch và dùng sớm.
Với người đi vía Bà, ghé Núi Sam rồi vòng qua Bảy Núi, những trái này có thể là món quà nhỏ đem về sau chuyến đi. Không sang trọng, không đóng hộp cầu kỳ, nhưng mỗi trái giữ một chút đất núi, chút mưa đầu mùa và cái tình chân chất của người An Giang.
Nguồn tham khảo
Câu hỏi thường gặp
Dâu da Núi Cấm, vị chua thanh trên đất núi là gì?
Từ dâu da Núi Cấm đến trái trâm, trái trường, gùi và hồng quân, mùa trái cây Bảy Núi giữ lại vị chua ngọt rất riêng của đất An Giang.
Trâm Bảy Núi, trái tím của mùa mưa đầu hạ là gì?
Từ dâu da Núi Cấm đến trái trâm, trái trường, gùi và hồng quân, mùa trái cây Bảy Núi giữ lại vị chua ngọt rất riêng của đất An Giang.
Trái trường, chút hương rừng trong lớp ruột trong là gì?
Từ dâu da Núi Cấm đến trái trâm, trái trường, gùi và hồng quân, mùa trái cây Bảy Núi giữ lại vị chua ngọt rất riêng của đất An Giang.
Trái gùi, măng cụt rừng của những ngày nắng là gì?
Từ dâu da Núi Cấm đến trái trâm, trái trường, gùi và hồng quân, mùa trái cây Bảy Núi giữ lại vị chua ngọt rất riêng của đất An Giang.
Hồng quân, trái càng mềm càng ngọt là gì?
Từ dâu da Núi Cấm đến trái trâm, trái trường, gùi và hồng quân, mùa trái cây Bảy Núi giữ lại vị chua ngọt rất riêng của đất An Giang.
Nguồn tham khảo
- Ban Quản lý Di tích Miếu Bà Chúa Xứ
- Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh An Giang
- Tư liệu dân gian về Bà Chúa Xứ Núi Sam
